ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਾਤਾ ਨਰਮਦਾ ਉਦਗਮ ਮੰਦਰ ਅਮਰਕੰਟਕ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਲੱਖਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਨਰਮਦਾ, ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਜੋਹਿਲਾ ਦੇ ਮੂਲ ਸ਼ਹਿਰ ਅਮਰਕੰਟਕ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਵੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅੱਜ ਵੀ ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਾਜੇ ਸ਼ੇਰ ਦੇਵੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੁਸ਼ਪਰਾਜਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਤੁਲਰਾਧਾਮ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਬਾਰੇ ਘੱਟ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਪਰ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇਥੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ, ਪੂਜਾ-ਪਾਠ ਅਤੇ ਮਨੋਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੱਤ ਭੈਣਾਂ ਸਮੇਤ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਚਾਰ-ਧਾਰੀ ਵਿਰਾਸਨੀ ਮਾਤਾ ਸੱਚੇ ਮਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਜ਼ਰੂਰ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿੰਧਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸੁੰਦਰ, ਚਮਕਦਾਰ ਮੂਰਤੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੁਸ਼ਪਰਾਜਗੜ੍ਹ ਦੇ ਪਿੰਡ ਤੁਲੜਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰਸਾਣੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਚਤੁਰਭੁਜੀ ਮਾਤਾ ਵਿਰਸਾਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੂਰਤੀ ਅਨੂਪਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪੁਸ਼ਪਰਾਜਗੜ੍ਹ ਵਿਕਾਸ ਬਲਾਕ ਦੇ ਤੁਲਰਾਗੜ੍ਹ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਦੇਵੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਸੱਤ ਭੈਣਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਅਤੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵੀ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦੇਵੀ ਮਾਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਪਾਗਲ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚੇਤਰ ਨਵਰਾਤਰੀ ਤਿਉਹਾਰ 'ਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਜੋਤੀ ਕਲਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਦੀਆਂ ਕਈ ਗੁਫਾਵਾਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦਾ ਜਲੂਸ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਿੱਧੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰਬਤ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਸਰਾਏ ਹੈ, ਬੇਲ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਮਾਤਾ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਝਰਨਾ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਇੱਥੋਂ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬੇਗਾ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸੁਪਨਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਤੁਲਰਾ ਦੀ ਕੁਲਹੜੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਆਓ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਜਾਓ। ਫਿਰ ਬੇਗਾ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਤੁਲਾਰਾ ਨਦੀ 'ਤੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨਾ ਚੁੱਕਣ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲਿਆਏ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਭਾਰੇ ਹੋ ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਸਕਿਆ। ਫਿਰ ਮਾਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਜਗਾਓ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਵਾਂਗੀ। ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਰੱਖਿਆ, ਮੈਂ ਉਥੋਂ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਉੱਠਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਜਾਵਾਂਗਾ ਜਿੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਨਦੀ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਰਜਾਈ ਭੇਟ ਕੀਤੀ, ਪੂਜਾ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਸਿਰ 'ਤੇ ਚੁੱਕ ਕੇ ਤੁਰਨ ਲੱਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੜਿਆ ਤਾਂ ਉਥੇ ਝਰਨਾ ਦੇਖ ਕੇ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਪਿਆਸ ਲੱਗੀ। ਉਸਨੇ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਮਹੂਆ ਦੇ ਦਰਖਤ 'ਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਉਥੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਨਹੀਂ ਉੱਠੀ। ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇਵੀ ਭਗਵਤੀ ਨੂੰ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ ਉੱਥੋਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਫਿਰ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ, ਉਹ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਆਉਣ ਲੱਗੇ। ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸੰਘਣਾ ਜੰਗਲ ਸੀ। 1997 ਵਿੱਚ ਜੰਗਲਾਤ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਬਨਾਰਸ ਤੋਂ ਵਿਦਵਾਨ ਬੁਲਾ ਕੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦਾ ਮੰਦਿਰ, ਰਾਮ ਦਰਬਾਰ ਮੰਦਿਰ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰਜੀ ਦਾ ਮੰਦਰ ਬਣਵਾਇਆ, ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਮੇਸ਼ ਪਾਠਕ, ਜੋ 1997 ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਮੁੱਖ ਪੁਜਾਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਅ ਰਹੇ ਹਨ, ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਾਂ ਬਿਰਾਸਿਨੀ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀਆਂ ਮਨੋਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਕੁਵਾਰ ਅਤੇ ਚੈਤਰ ਨਵਰਾਤਰੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਨਾਲ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਦੀਵੀ ਲਾਟ ਜਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਲਾ ਲਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਜਨ, ਕੀਰਤਨ, ਹਵਨ ਅਤੇ ਭੰਡਾਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮੇਲਾ ਵੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਫੈਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ।

Navratri Special Even Today Lions Come To Tularadham To Visit Mother Virasani